Rynek rzepaku – od historii do notowań

W Polsce, rzepak jako roślina uprawna pojawił się około XVI wieku. Pierwsze dane statystyczne, które dowodzą uprawę rzepaku mają źródło w 1811 roku. Z tych materiałów możemy wyczytać, że hodowlę rzepaku w tych czasach prowadzono w wielu gospodarstwach w „Kaliskiem, Warszawskiem, na Kujawach, w Sandomierskiem, Poznańskiem, Płockiem, Lubelskiem, Siedleckiem, Łomżyńskiem, Bydgoskiem i Krakowskiem”.
Rzepak ozimy jest mniej rozpowszechniony na świecie niż jary, jednak w Polsce ma zdecydowanie większe znaczenie i jego uprawy zajmują 95% powierzchni upraw wszystkich roślin oleistych.

Według danych GUS średnia powierzchnia uprawy rzepaku i rzepiku w Polsce w okresie 1909-1913 wynosiła 30 tys. ha. W ciągu 110 lat struktura zasiewów znacząco się zmieniła. W 2021 roku powierzchnia uprawy rzepaku wynosiła 1000 tys.ha i zwiększyła się o 2% w porównaniu z ubiegłym rokiem. Zbiory rzepaku i rzepiku oszacowano na poziomie 3,2 mln ton, jest to o 4% więcej niż w 2020r. Podaż rzepaku do skupu na początku sezonu 2021/2022 kształtowała się na poziomie niższym niż w porównywalnym okresie sezonu 2020/2021. Według danych GUS skup rzepaku w lipcu wyniósł 434 tys.ton i był o 28% mniejszy niż przed rokiem.

Rzepak – różnorodnie wykorzystywany surowiec

Nie tylko pszczoły wykorzystują kwiaty rzepaku do produkcji miodu. Z uwagi na wyjątkowy skład kwasów tłuszczowych rzepak jest także ważnym surowcem w żywieniu człowieka (do produkcji margaryny, majonezu i oleju spożywczego). Olej rzepakowy jest niezrównany pośród innych olejów spożywczych ze względu na niską zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych na poziomie 7%.
Podczas tłoczenia oleju produkowana jest wysokobiałkowa śruta rzepakowa, z której korzystają zwierzęta hodowlane. Śruta jest fundamentalnym źródłem białka niemodyfikowanego genetycznie w Europie, dlatego też ma wielką wartość dla producentów mleka i mięsa ze względu na zapotrzebowanie rynku na dostępność produktów bez GMO.
W przemyśle chemicznym rzepak jako surowiec przetworzony jest na środek smarny lub olej hydrauliczny.
Na domiar tego rzepak ma ogromne znaczenie jako biodiesel. Jest biokomponentem estru metylowego lub etylowego (otrzymywanego w procesie przetwarzania rzepaku) dodawanego do oleju napędowego.

Notowania

Średnie ceny w skupie rzepaku wg Kujawsko-Pomorskich Notowań Cen Rolniczych (www.notowania.kpodr.pl) kształtowały się następująco:

Rok 2020: min: 157.00 zł/dt, max: 165.00 zł/dt , średnia: 160.31 zł/dt

Rok 2021: min: 180.00 zł/dt, max: 330.00 zł/dt , średnia: 241.98 zł/dt


Opracowanie własne na podstawie Kujawsko-Pomorskich Notowań Cen Rolniczych www.notowania.kpodr.pl

2021 rok przyniósł wzrost cen rzepaku w porównaniu do roku ubiegłego aż o 33,75%.
Cena rzepaku we wrześniu, kontrastując do analogicznego miesiąca w poprzednim roku, wzrosła o 59,02%. W grudniu średnia cena utrzymywała się na poziomie 314 zł/dt.

Najwyższa cena rzepaku na giełdzie MATIF w 2021r. została odnotowana dnia 27.12.2021 i wyniosła 3566,34 zł/t.

 

Źródło: GUS, Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – PIB, INRiGŻ, KZPRiRB, KOWR, MATIF

Fot. pixabay

 


 

Ewa Biniek
Referent  ds. ekonomiki
Dział Ekonomiki i Zarządzania Gospodarstwem Rolnym
STYCZEŃ 2022