Zakup ziemi dzierżawionej a podatek od czynności cywilnoprawnych

Coraz częściej przy zakupie ziemi rolnej (wcześniej dzierżawionej), u notariusza pojawia się problem związany z pobraniem PCC. Dochodzi do sytuacji, gdy (niektórzy) notariusze, naliczają PCC i przesuwają na rolnika – nabywcę gruntu – staranie się o odzyskanie pobranego podatku z urzędu skarbowego. 

Zgodnie z art. 9 pkt 2 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, zwalnia się od podatku od czynności cywilnoprawnych sprzedaż własności gruntów, stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, wraz z będącymi ich częścią składową drzewami i innymi roślinami, pod warunkiem, że w wyniku dokonania czynności zostanie utworzone lub powiększone gospodarstwo rolne, a powierzchnia gospodarstwa rolnego utworzonego lub powstałego w wyniku powiększenia będzie nie mniejsza niż 11 ha i nie większa niż 300 ha oraz gospodarstwo to będzie prowadzone przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia; zwolnienie to stanowi pomoc de minimis w rolnictwie, o której mowa w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1408/2013 z 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. UE L 352 z 24 grudnia 2013 r., str. 9).

Notariusze w przypadku zakupu ziemi rolnej – wcześniej dzierżawionej – pobierają PCC, zważając na interpretację urzędów skarbowych, które kwestionują zasadność przysługiwania zwolnienia w ww. przypadku. Wg urzędników nie ma zwolnienia z PCC w przypadku nabycia gruntów wcześniej dzierżawionych, ponieważ nie doszło do „powiększenia” gospodarstwa.

Zatem podatek jest pobierany, a rolnik poinformowany, że może zwrócić się do urzędu o zwrot nadpłaconego podatku. Rolnik po wystosowaniu prośby o zwrot podatku, niestety najczęściej otrzymuje odpowiedź negatywną.

Musi mieć jednak świadomość, że taka odmowa nie zamyka sprawy ostatecznie. Są jeszcze dalsze możliwości, jednak trzeba uzbroić się w cierpliwość.

Po takiej decyzji odmownej rolnikowi przysługuje odwołanie do dyrektora właściwej izby skarbowej, a następnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Praktyka pokazuje, iż Sądy przychylają się do wniosków podatników, uchylając zaskarżane decyzje Dyrektorów Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzające je decyzje Naczelników Urzędów Skarbowych. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 sierpnia 2020 r. (I SA/Gd 348/20), należy stwierdzić, że „wykładnia językowa powyższego przepisu wskazuje, że brak jest podstaw do wyłączenia ze zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych czynności sprzedaży własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne na rzecz ich dzierżawcy”. Ponadto, zgodnie z tym wyrokiem, „należy również wskazać na cel omawianego zwolnienia. Sąd zgadza się z poglądami mającymi bogate odzwierciedlenie w orzecznictwie, że celem ww. zwolnienia jest wspieranie zakładania gospodarstw rolnych i prowadzenia w nich produkcji oraz poprawa struktury agrarnej, przede wszystkim przez powiększenie obszaru gospodarstw rolnych, dlatego o możliwości zastosowania zwolnienia decyduje również przeznaczenie zakupionego gruntu, wyrażające się w sposobie jego użytkowania po nabyciu (…) Wykładnia, w myśl której zwolnieniem z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. objęta jest sprzedaż własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne na rzecz ich dzierżawcy, celowi temu nie tylko się nie sprzeciwia, ale wręcz stanowi jego urzeczywistnienie.

Zgodzić się również należy z argumentem skargi, że trudno przyjąć, iż racjonalny ustawodawca nie chciał objąć zwolnieniem z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. sprzedaży własności gruntów na rzecz ich dzierżawcy, skoro taki brak zwolnienia można byłoby obejść rozwiązując łączącą strony dzierżawę bezpośrednio przed sprzedażą. Biorąc pod uwagę wykładnię celowościową i zasadę równości, trudno byłoby znaleźć uzasadnienie dla poglądu odmawiającego dzierżawcy – nabywcy dzierżawionych gruntów możliwości skorzystania ze zwolnienia w podatku od czynności cywilnoprawnych. Dzierżawa jest tylko tymczasową formą tworzenia czy powiększana gospodarstw rolnych. Głównym przesłaniem zwolnienia jest tworzenie trwałych jednostek prowadzących działalność rolniczą. Ową trwałość i stabilizację zapewnia właśnie prawo własności, co słusznie zauważono w skardze.”

Póki co, pozostaje nam czekać, aż orzecznictwo w tej materii będzie jednolite i rozwiąże w przyszłości tego typu kontrowersje.

 

Źródła:

1. Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (tj. Dz. U. z dnia 7 maja 2020 r., poz. 815 z późn. zm.)

2. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedziba w Gdańsku z dnia 11 sierpnia 2020 r. I SA/Gd 348/20

Fot. pixabay.com 

 


Marta Knop-Kołodziej

Główny specjalista ds. podatków i ubezpieczeń

Dział Ekonomiki i Zarządzania Gospodarstwem Rolnym

 

wrzesień 2021